De EU wil een einde aan het doden van eendagshaantjes - wat verandert er?

Foto door: Luis Tato / Animal Equality / We Animals

Een kuiken dat gezond ter wereld komt en toch op de eerste dag van zijn leven al wordt gedood, alleen omdat het een haantje is. Kippen in de eierindustrie zijn speciaal gefokt om zo veel mogelijk eieren te leggen. Mannelijke kuikens kunnen dat niet en groeien langzamer dan kippen die voor de vleesindustrie zijn gefokt. Binnen het huidige systeem hebben deze haantjes daarom nauwelijks economische waarde en worden ze direct nadat ze uit het ei komen gedood. 

Wat heeft de Europese Commissie precies aangekondigd?

De Europese Commissie wil het systematisch doden van mannelijke kuikens in de eierindustrie beëindigen. Dat staat in de Livestock Strategy die op 7 juli 2026 werd gepubliceerd. De strategie is nog geen nieuwe wet: de Commissie wil uiterlijk eind 2026 een wetsvoorstel presenteren.  

Daarna moeten de lidstaten en het Europees Parlement zich nog over de concrete regels buigen. Beide kunnen wijzigingen aanbrengen en moeten uiteindelijk precies dezelfde tekst goedkeuren. Als dat lukt, dan wordt de wet gepubliceerd en volgt er meestal nog een overgangstermijn voordat de regels echt ingaan. Hoe snel zoiets gaat, is lastig te voorspellen. De onderhandelingen hebben geen einddatum. Als er meningsverschillen zijn, dan kan het proces meerdere jaren duren. Een Europees verbod zal dus niet eind 2026 al ingaan.  

Waarom is de aankondiging toch goed nieuws? 

World Animal Protection ziet de aankondiging toch als goed nieuws omdat het doden van eendagshaantjes hiermee op de Europese politieke agenda staat en de Commissie zich heeft vastgelegd op een wetsvoorstel. Als dat voorstel wordt aangenomen, kan het voorkomen dat miljoenen gezonde kuikens standaard op hun eerste levensdag worden gedood. Dat zou een belangrijke en concrete verbetering zijn voor dieren, ook al duurt het nog een tijd voordat nieuwe regels daadwerkelijk in gaan.  
 
Een Europese aanpak kan bovendien verder gaan dan afspraken die afzonderlijke landen al hebben gemaakt. Maar hoe breed het verbod wordt, welke alternatieven worden toegestaan en wanneer de regels ingaan, is pas duidelijk als het wetsvoorstel er ligt. Het is dus een belangrijke stap, maar nog niet het eindpunt.  

Waren er al plannen in Nederland om te stoppen met het doden van eendagshaantjes? 

Ja, er ligt sinds 2025 al een Nederlandse routekaart op tafel voor het beëindigen van het doden van eendagshaantjes. Maar die routekaart richt zich alleen op tafeleieren voor de Nederlandse en Duitse markt: eieren die als heel ei in de schaal aan consumenten worden verkocht, en moet voorkomen dat jaarlijks zes tot zeven miljoen eendagshaantjes worden gedood.  

Europese regels kunnen uiteindelijk ook gelden voor eieren die voor andere EU-markten worden geproduceerd, zoals eieren die worden verwerkt voor sauzen, pasta en gebak, en kunnen voorkomen dat het probleem zich verplaatst naar andere landen en exportmarkten. 

Wat zijn de precieze redenen voor het doden van eendagshaantjes?

Omdat mannelijke kuikens van speciaal gefokte legrassen in de eierindustrie geen eieren kunnen leggen, worden ze gezien als onrendabel. Ze kunnen namelijk enkel voor de vleesindustrie gebruikt worden als ze worden opgefokt, en dan nog is hun groei trager en produceren ze minder vlees dan gespecialiseerde vleeskuikens.  

Daarom leveren deze haantjes binnen het huidige productiesysteem weinig op, terwijl ze wel voer en ruimte kosten. Ze worden dus om economische redenen kort na het uitkomen van hun ei gedood.   

Hoe worden eendagshaantjes nu gedood? 

Nadat de eieren zijn uitgekomen, worden de kuikens in de broerderij gesorteerd op geslacht. De hennetjes (vrouwtjes) gaan naar een opfokbedrijf, de haantjes worden meestal nog dezelfde dag omgebracht. In Nederland gebeurt dat voornamelijk door vergassing met een hoge concentratie koolstofdioxide. De kuikens verliezen daardoor hun bewustzijn en sterven. Maar voordat ze bewusteloos raken, kunnen ze angst, stress en ademnood ervaren.  

Een andere wettelijk toegestane methode is ‘maceratie’, vaak omschreven als versnippering. Daarbij worden kuikens gedood door een mechanisch apparaat met snel ronddraaiende onderdelen. Deze methode is bedoeld om onmiddellijke dood te veroorzaken, maar het sorteren, vervoeren en invoeren van de kuikens veroorzaakt angst en stress. Welke methode ook wordt gebruikt: gezonde dieren worden vlak na hun geboorte gedood, alleen omdat ze niet rendabel zijn, en dat is onacceptabel.  

Welke alternatieven zijn er?

Er zijn drie manieren om te voorkomen dat haantjes direct na het uitkomen van hun ei worden gedood. We zetten ze hieronder voor je op een rij: 
 

• Geslachtsbepaling in het ei 

Deze methode wordt ook wel in-ovogeslachtsbepaling genoemd. Hierbij wordt al tijdens het broedproces vastgesteld of er zich in het ei een hen of een haan ontwikkelt. Eieren met een mannelijk embryo worden vervolgens uit het broedproces gehaald. Dat kan bijvoorbeeld met beeldtechnologie, of door via een klein gaatje een druppeltje vloeistof uit het ei te onderzoeken. Volgens de Nederlandse routekaart moet dit uiterlijk op de twaalfde broeddag gebeuren. Er is echter nog geen algemeen Europese norm en ook geen wetenschappelijk vastgestelde grens die overal wordt gehanteerd. 

• Opfokken voor vlees  

Hierbij komen de eieren met een haantje erin wel gewoon uit, maar worden de dieren flink bijgevoerd om meer vlees op te leveren en uiteindelijk geslacht te kunnen worden. Omdat haantjes van legrassen langzaam groeien en van nature weinig vlees opleveren, is dit een duurdere methode dan speciale vleeskuikens fokken en slachten.  
 

• Dubbeldoelkip  

De derde route is de dubbeldoelkip. Een kippenras dat precies in zit tussen een vleeskuiken en een kuiken dat is gefokt voor de eierproductie. De hennen leggen redelijk veel eieren en de hanen groeien beter uit voor vlees dan haantjes die voortkomen uit gespecialiseerde legrassen. Maar dubbeldoelhanen groeien nog altijd minder snel en leveren minder vlees dan speciaal gefokte vleeskuikens.  

Welke oplossing is het beste voor de dieren?  

Geslachtsbepaling in het ei voorkomt dat levende kuikens vlak na hun geboorte worden gedood. World Animal Protection ziet dat als een duidelijke verbetering, maar niet als eindoplossing. Het bestaande productiesysteem blijft namelijk in stand: kippen worden nog steeds zo eenzijdig mogelijk gefokt voor eieren of vlees en mannelijke embryo’s worden uit het broedproces gehaald omdat ze binnen dat systeem geen economische functie hebben. Het probleem wordt daarmee verzacht, maar niet bij de oorzaak aangepakt.  

World Animal Protection is er voorstander van om niet het dier aan te passen aan het systeem, maar het systeem aan het dier. Daarom zien wij meer perspectief in dubbeldoelkippen. Daarbij is er ruimte voor zowel hennen die eieren leggen als hanen die voor vlees gehouden worden. Belangrijk om te benadrukken dat ook dubbeldoelkippen natuurlijk goede huisvesting, verzorging, voldoende ruimte en mogelijkheden om natuurlijk gedrag te vertonen nodig hebben.  

De Europese aankondiging is dus een belangrijke stap voor dierenwelzijn, maar echte vooruitgang vraagt om een structurele verandering van de veehouderij met bewuste keuzes vanuit compassie voor dieren.  

Wat kun je als consument doen?  

De belangrijkste rol die je als consument hebt, is om goed geïnformeerde keuzes te maken. Bij supermarkten en merken kun je navragen of voor hun eieren eendagshaantjes zijn gedood. Let er ook op dat je niet alleen kritisch bent bij het kopen van losse eieren, maar ook bij de aanschaf van producten waar eieren in verwerkt zijn zoals bakproducten, sauzen en pasta. Sommige producenten vermelden het zelfs op de verpakking als ze geslachtsbepaling in het ei gebruiken of haantjes laten opgroeien. 
 
Verder kun je bewust kiezen voor eieren met hogere dierenwelzijnseisen, die hebben vaak een iets hogere prijs maar garanderen daar wel een beter leven voor. Je kunt ook kiezen om minder eieren en producten met ei te kopen en af en toe te kiezen voor plantaardige alternatieven. Zo geef je een duidelijk signaal dat er vraag is naar een voedselsysteem waarin niet de laagste prijs leidend is, maar het welzijn van dieren.